Medisch  >  Is het nu een burnout of depressie? (Prof. dr. L. Godderis, burnoutspecialist)

Is het nu een burnout of depressie? (Prof. dr. L. Godderis, burnoutspecialist)

BRUSSEL 09/08 - Ondanks het maatschappelijk belang van mentale gezondheidsproblemen, het toenemend gebruik van de term burnout, blijft er heel wat onduidelijkheid over het onderscheid tussen burnout en depressie. Er bestaan immers nog steeds geen erkende diagnostische criteria of klinische richtlijnen voor het diagnosticeren van burnout in de klinische praktijk.

Prof. dr. L. Godderis, burnoutspecialist
Prof. dr. L. Godderis, burnoutspecialist

Dit is één van de redenen waarom burnout niet is opgenomen in de 5e editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). In mei 2019 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een bijgewerkte versie van de ICD-11 gepubliceerd en burnout geclassificeerd als een "werkgerelateerd fenomeen" (en dus niet als een medische diagnose).

Een moeilijk onderscheid in de praktijk

De WHO erkent burnout als een syndroom dat het gevolg is van chronische stress op het werk dat wordt gekenmerkt door drie dimensies: gevoelens van energie of mentale uitputting, depersonalisatie of een grotere mentale afstand en cynisme met betrekking tot het werk en een verminderde professionele bekwaamheid. Bijgevolg wordt burnout in de praktijk vooral beoordeeld op basis van klachten al dan niet ondersteund door zelfgerapporteerde instrumenten zoals de MBI of meer recent de BAT (https://burnoutassessmenttool.be/). Belangrijk is dat beide instrumenten geen diagnostische instrumenten zijn, waardoor het onderscheid tussen burnout en depressie een belangrijke uitdaging blijft in de praktijk.

In tegenstelling tot burnout, is depressie al enkele decennia erkend als psychische stoornis. De laatste versie van de DSM (DSM-5) onderscheidt verschillende soorten depressieve stoornissen, die allemaal aan de hand van specifieke criteria worden gedefinieerd.

Specifieke criteria voor depressie

Een zware depressie wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van ten minste een van de twee kernsymptomen: sombere stemming en anhedonie of verlies van interesse en plezier, gepaard gaande met ten minste vier van de zeven bijkomende symptomen: verminderde of toegenomen eetlust en/of gewicht, slapeloosheid of hypersomnie, psychomotorische agitatie of retardatie, vermoeidheid of verlies van energie, gevoelens van waardeloosheid en/of schuld, verminderde concentratie of besluitvaardigheid, en suïcidale gedachten.

Om de diagnose te kunnen stellen, moeten de symptomen ten minste twee weken aanhouden en het functioneren van het individu ernstig belemmeren. In de praktijk wordt depressie klinisch vastgesteld, gebaseerd op de DSM-criteria, al dan niet ondersteund door zelfrapportage-instrumenten zoals de Beck Depression Inventory-II (BDI-II) en de 9-item depressieschaal van de Patient Health Questionnaire (PHQ-9).

Kan er sprake zijn van gerelateerde stoornissen?

Als je naar de definities en symptomen kijk is de overlap tussen burnout en depressie duidelijk wat de differentiële diagnose bemoeilijkt. Bijvoorbeeld uitputting, vermoeidheid en verlies van energie, die de kerndimensies van burnout zijn, worden ook beschreven als een van de symptomen van depressie in de officiële DSM-criteria. Niet onlogisch, want als je uitgeput bent zal dit ongetwijfeld op je gemoed werken en ook omgekeerd. Vandaar dat er ook wel stemmen zijn die argumenteren dat burnout en depressie wel eens gerelateerde stoornissen kunnen zijn. Sommige studies lijken immers te suggereren dat burnout kan uitmonden in depressie, maar dat is zeker geen generaliseerbare conclusie.

Er zijn immers belangrijke contextuele verschillen, waarbij burn-out uitsluitend werkgerelateerd is en depressie meer generiek en op alle aspecten van het leven betrekking heeft.

Differentieel diagnose

Er zijn dus een aantal belangrijke verschillen die kunnen helpen bij de differentieel diagnose (zie figuur). Burnout en depressie zijn langdurige aandoeningen, dit t.o.v. spanningsklachten en overspanning die van tijdelijke aard zijn. Burnout wordt gekenmerkt door zowel fysieke als mentale uitputting en is dus een energiestoornis. De patiënt kan niet meer, hij is op. De tank is leeg, waardoor de werknemer ook niet meer kan functioneren (op het werk). De patiënt wil vaak nog wel, maar kan niet meer.

Ook de emoties (onverwachte huilbuien of snel boos worden) en het helder denken (concentratie – en geheugenstoornis) zijn vaak ontregeld. Ook al ontstaat burnout over maanden, het kan zich acuut presenteren voor de patiënt, die het niet had zien aankomen. Daar waar burnout een energiestoornis is, is depressie eerder een stemmingstoornis. De patient voelt zich niet goed en waardeloos, en heeft de zin en interesse in het leven verloren.

Eén van de kernsymptomen van depressie: anhedonie, is meestal niet aanwezig bij burn-out en is dus één van de belangrijkste onderscheidende kenmerken. Depressie heeft betrekking op verschillende levensdomeinen en niet vooral op het werk zoals bij burnout.

 

Figuur: Schematische weergave van de overlap burnout-depressie (Bakusic et al., 2021). De figuur is gemaakt met BioRender (https://biorender.com/).

Ook al is het onderscheid tussen beide stoornissen niet eenvoudig te maken, blijft het wel cruciaal voor de behandeling. Daarom is een grondige anamnese belangrijk waarbij je niet enkel focust op de symptomen, maar ook kijkt naar de oorzaken en functionele gevolgen op het werk en andere levensdomeinen. Deze anamnese kan je best ondersteunen met de zelfgerapporteerde instrumenten. Het onderzoek naar biomarkers is ook in volle ontwikkeling en kan wellicht op termijn ook helpen bij de differentieel diagnose. Tenslotte, gezien burnout werkgerelateerd is, blijft het aanpakken van de oorzaak op het werk een cruciaal onderdeel van de behandeling (https://www.werkenburnout.be/).

Referentie

Bakusic, Jelena; Godderis, Lode (Supervisor); Claes, Stephan (Co supervisor); Schaufeli, Wilmar (Co supervisor) 2021-03-15. Epigenetic changes in burnout and depression. https://limo.libis.be/primo-explore/fulldisplay?docid=LIRIAS3410414&context=L&vid=Lirias&search_scope=Lirias&tab=default_tab&lang=en_US&fromSitemap=1

Over de auteur

Prof dr Lode Godderis, Centre for Environment and Health KULeuven en IDEWE.

Prof. dr. Lode Godderis • MediQuality

Om veiligheidsredenen is uw browser niet compatibel met onze site

We raden u aan een van de volgende browsers te gebruiken: