Nieuws  >  Geen winst op de pandemie: waarom covid-19 vaccins publiek goed moeten zijn (Opinie arts)

Geen winst op de pandemie: waarom covid-19 vaccins publiek goed moeten zijn (Opinie arts)

Opinie

BRUSSEL 10/12 - De snelheid waarmee het nieuwe Coronavirus zich wereldwijd verspreidt, toont dat niemand veilig is totdat iedereen toegang heeft tot bescherming.

De afgelopen weken kregen we het hoopvolle nieuws dat werkende vaccins tegen het nieuwe coronavirus binnen handbereik zouden zijn. We krijgen stap voor stap ook een concreter beeld over hoe die vaccinatiestrategie in België zou verlopen. Tegen eind februari zouden al 300 000 mensen gevaccineerd moeten zijn. In de lente start een tweede fase waarvoor 3 miljoen doses nodig zijn om de "uitgebreide prioritaire doelgroepen" te beschermen (1).

Maar er blijven nog erg veel vragen onbeantwoord. We weten hoeveel dosissen we kopen, maar niet hoeveel we daar als maatschappij voor zullen betalen. Die info valt onder geheimhoudingsclausules. Enkel de farmabedrijven en de overheden kennen de prijs. Het publiek niet.

De Europese Commissie voert haar gesprekken met de farmaceutische bedrijven achter gesloten deuren. De geheimhouding over de hoeveelheid publieke middelen, de prijs en de exacte werking van het vaccin vormt een ernstig probleem. Overheden wereldwijd dreigen erg veel geld te moeten neerleggen om deze vaccins aan te kopen, terwijl er net nu massaal publieke middelen nodig zijn om meer handen aan bed te voorzien en eindelijk de noodzakelijke preventiebudgetten vrij te maken.

Het recente schandaal rond Remdisivir stelt daarin niet gerust. Ons land kocht voor meer dan vier miljoen euro van deze virusremmer aan. De producent, farmamultinational Gilead Sciences, verzweeg echter de negatieve studieresultaten en onderhandelde verder miljoenencontracten totdat de Wereldgezondheidsorganisatie stelde dat het geneesmiddel amper effect had (2).

De wijze waarop de farmaceutische sector haar prijzen bepaalt is niet transparant en vooral gebaseerd op de "betalingsbereidheid" in plaats van op de werkelijke ontwikkelings- en productiekosten. De intellectuele eigendomsrechten zoals patenten maken dit mogelijk omdat ze de bedrijven de volledige controle geven over de prijs én het aanbod van hun producten. Deze monopoliepositie brengt de toegankelijkheid en de beschikbaarheid van toekomstige Covid-19 geneesmiddelen of vaccins in gevaar.

Bovendien hébben we al betaald voor deze vaccins. Miljarden publiek geld gingen naar onderzoek en ontwikkeling, klinische proeven en productie van coronavaccins wereldwijd. Pfizer en Moderna, de twee bedrijven wiens vaccins hier waarschijnlijk als eerste zullen worden toegediend, kregen beiden al ongeveer 2,5 miljard dollar aan overheidssteun (3). AstraZeneca verklaarde zelfs doodleuk dat het bedrijf niet financieel zou lijden onder de ontwikkeling van hun vaccin dankzij de "fondsen van overheden en internationale organisaties" (4). 

Het vaccin zal een centrale rol spelen om Covid-19 te verslaan. Om die ziekte te verslaan, is het van levensbelang dat een vaccin of een geneesmiddel voor iedereen toegankelijk is. De Europese Commissie sloot miljardencontracten af voor de ontwikkeling, productie en aankoop van het coronavaccin. Het is daarbij onaanvaardbaar dat één privébedrijf straks beslist over prijs en aanbod ervan met het oog op winst maken.

Bovendien beschikt geen enkel bedrijf over voldoende productiecapaciteit om de hele wereld snel te voorzien in voldoende dosissen. Het opheffen van patenten maakt het mogelijk dat andere instellingen generische versies van het vaccins kunnen produceren. Dit zou de beschikbaarheid wereldwijd sterk verhogen, zowel financieel als logistiek.

Dit is belangrijk, want armere landen dreigen volledig uit de boot te vallen. Zoals aangekaart in een recent opiniestuk van Belgische ngo's, is maar liefst 80% van de geplande voorraad van Pfizer gereserveerd voor landen met amper 14% van de wereldbevolking (5). Bij de Moderna-vaccins zien we gelijkaardige cijfers. Zo zal de pandemie langer duren dan nodig.

De monopoliepositie van de grote farmabedrijven en het gebrek aan transparantie rond de onderzoeksresultaten en contracten zetten niet alleen de toegankelijkheid, de prijs en het aanbod aan vaccins onder druk; maar ook het vertrouwen van de bevolking in het vaccin. Heel veel burgers twijfelen of ze zich wel zouden laten vaccineren. En dat zijn heus niet allemaal rabiate anti-vaxxers. Vaak ligt er aan de basis van hun voorzichtigheid, een wantrouwen ten opzichte van dat gebrek aan transparantie en de winsthonger die de farma-industrie aan de dag legt.

En ik kan hen geen ongelijk geven. Mijn vertrouwen in de wetenschap is groot, maar datzelfde vertrouwen heb ik niet in Big Pharma. Een hoge vaccinatiegraad met een goed werkend en veilig vaccin is essentieel om uit deze crisis te geraken. Net daarom is publieke controle over het onderzoek, de ontwikkeling, de productie én de prijs ervan zo belangrijk. 

De Europese Unie moet hier een belangrijke rol spelen. Ze kan farmaceutische bedrijven die miljarden aan openbare subsidies krijgen, verplichten aan productiekost te leveren, de ontwikkelde geneesmiddelen in het publiek domein te houden, ze te delen in een ‘patentenpool' opgezet door de Wereldgezondheidsorganisatie en volledige transparantie te bieden in de onderhandelingen die lopen. Ursula Von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, beloofde in april dat het vaccin een universeel gemeenschappelijk goed zou worden, maar daar hebben we nog niets van gezien.

Daarom besloten we met een groep burgers uit verschillende Europese landen om een Burgerinitiatief in te dienen bij de Europese Commissie. Zo'n initiatief is een officieel instrument dat Europese burgers in staat stelt om rechtstreeks wetsvoorstellen in te dienen als zij in één jaar tijd één miljoen handtekeningen verzamelen. Gezien de groeiende vraag van burgers, gezondheidsexperts en beleidsmakers om van de toekomstige vaccins en behandelingen een écht publiek goed te maken, zijn we er zeker van dat dit mogelijk - en noodzakelijk - is in een nog kortere periode.

Dit is geen tijd voor privé-winstbejag en controle. De enige manier om deze pandemie te overwinnen, is om een collectieve oplossing te vinden, namelijk door vaccins en behandelingen tot een wereldwijd publiek goed te maken, dat voor iedereen vrij toegankelijk is.

We lanceerden ons initiatief op de vooravond van Wereldaidsdag, wanneer we steun betuigen aan mensen die leven met en getroffen worden door hiv. Miljoenen mensen stierven omdat ze zich geen behandeling en bescherming konden veroorloven. De strijd voor de wereldwijde toegankelijkheid van een behandeling van Aids duurde decennia. De wereld kan gewoonweg niet nog eens zo lang wachten.

Over de auteur

Anne Delespaul is huisarts bij Geneeskunde voor het Volk en mede-initiatiefneemster van het Europees burgerinitiatief "Right to Cure" om de patenten op COVID-19 vaccins en behandelingen uit de handen van farmaceutische multinationals te halen.

Campagnewebsite: www.noprofitonpandemic.eu/

Referenties

(1) https://www.standaard.be/cnt/dmf20201202_98017388

(2) https://www.hln.be/binnenland/remdesivir-werkt-niet-volgens-who-maar-belgie-bestelde-voor-4-27-miljoen-euro-van-het-medicijn~a018a7af/

(3) https://press.msf-azg.be/artsen-zonder-grenzen-regeringen-eis-dat-farma-industrie-alle-overeenkomsten-voor-vaccinatievergunning-voor-covid-19-openbaar-maakt

(4) https://www.astrazeneca.com/media-centre/press-releases/2020/covid-19-vaccine-azd1222-showed-robust-immune-responses-in-all-participants-in-phase-i-ii-trial.html

(5) https://www.demorgen.be/meningen/maak-van-het-coronavaccin-een-globaal-publiek-goed~b1f97eb9/


MediQuality biedt haar leden de mogelijkheid hun mening te uiten over actuele en/of medische kwesties. Deze opinies weerspiegelen de persoonlijke mening van hun auteur en vallen onder diens verantwoordelijkheid.

MediQuality biedt haar leden de mogelijkheid hun mening te uiten over actuele en/of medische kwesties. Deze opinies weerspiegelen de persoonlijke mening van hun auteur en vallen onder diens verantwoordelijkheid.

Dr. Anne Delespaul • MediQuality

Om veiligheidsredenen is uw browser niet compatibel met onze site

We raden u aan een van de volgende browsers te gebruiken: