Nieuws  >  Hoe ethisch kan een vaccinatiestrategie zijn? (Dr. Cosyns)

Hoe ethisch kan een vaccinatiestrategie zijn? (Dr. Cosyns)

Opinie

BRUSSEL 18/02 - Wat te denken over de vaccinatiestrategie vanuit het standpunt van medische ethiek? Het houdt me al bezig vanaf half maart vorig jaar. Mijn visie evolueert met het voortschrijdend inzicht en is doorspekt met het blijvend in vraag stellen van de impact op ons democratisch functioneren. Hoogdravende woorden, maar dat is medische ethiek in se ook: hoe bepalen we wat een zo goed mogelijke uitvoering van de geneeskunde is, waar preventie en dus vaccinatie een deel van is? En wie zijn ethici om dat af- of goed te keuren?

Vaccin verplichten?

Misschien zou het ethisch best zijn om het coronavaccin te verplichten. Dat moet dan wel optimaal werkzaam zijn, veilig, zonder ernstige bijwerkingen en eenvoudig toe te passen. Met een duidelijke positieve impact op de volksgezondheid en voor iedereen toegankelijk. Het poliovaccin, sinds 1958 aanbevolen en sinds 1967 verplicht toegediend aan zuigelingen, is een historisch voorbeeld dat werkt, na de langdurige met veel obstakels opgedane ervaring met het koepokvaccin.

Geen enkel Covid-19-vaccin voldoet, volgens wat we nu weten, aan die vaccincriteria. In de beginfase gold alleen een vermindering van ziekenhuisopnames en overlijdens als onderbouwde wetenschap. Het betekende eerder een extra barrière tegen besmetting, maar ‘ontslaat gevaccineerden niet van de plicht om alle andere maatregelen verder op te volgen', zoals infectiologe Erika Vlieghe terecht opmerkte alhoewel ze geen ethica is.

Alhoewel meer en meer gegevens over de Pfizer-en Modernavaccins pleiten voor optimale bescherming tot en met transmissiestop (met dank aan de onethische voortvarendheid van Israël en het Verenigd Koninkrijk) zou de strategie van verplichting op dit moment alleen koren op de molen zijn van de antivaxxers, zoals viroloog Marc Van Ranst het uitdrukt. Maar ook hij is geen ethicus en blijft liefst bij zijn leest.

Welke strategie is de meest medisch ethische?

Op welke benadering van de medische ethiek kunnen we best een beroep doen in tijden van vaccinonzekerheid en -schaarste? Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) meldde, nog voor het veiligheidsoverleg met de zeven andere ministers, dat in Vlaanderen de bewoners van de woonzorgcentra als eersten gevaccineerd zouden worden. In alle provincies tegelijk. Iedereen op dezelfde dag, zonder leeftijdscriteria.

Beke gaf daarmee ‘de taskforce voor de operationalisering van de vaccinatiestrategie Covid-19' het nakijken. Of was dit toch al doorgesproken met de voorzitter Dirk Ramaekers? Vermits er geen erkende ethici in deze taakgroep aangeduid zijn, geldt waarschijnlijk de ethiek van de voorzitter. Zijn connecties met Beke, KULeuven en de ethische stafmedewerkers van Zorgnet-Icuro zijn bekend.

Dat Beke het Waalse en Brusselse gewest vergeten was, werd snel opgelost met twee geschikte vaccinprimeur-kandidaten die zelfs ouder waren dan de Vlaamse (respectievelijk 102, 101 tegenover 96). Beke had iets goed te maken met de woonzorgcentra na zijn falend beleid, net zoals zijn collega Matt Hancock uit het Verenigd Koninkrijk. Hij pakte uit met de wereldprimeur van het Pfizer-vaccin voor de 90-jarige Noord-Ierse Margaret Keenan als exemplarisch voorbeeld van de 80-plussers uit de ziekenhuizen, die als eerste gevaccineerd werden in een NHS waar deze leeftijdsgroep op de wachtlijst blijft staan of er zelfs niet meer op terecht komt. 

Prioriteit per leeftijd?

Er is natuurlijk iets voor te zeggen om oudere mensen eerst te vaccineren of per leeftijdsgroep vanaf 90-plus te beginnen, zoals de artsensyndicaten BVAS en ASGB voorstellen, maar zij zitten niet in de taskforce en hebben ook geen ethici in hun rangen. Uit de berekeningen van het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) blijkt dat 80-plussers inenten de efficiëntste strategie is om het aantal opnames op intensieve zorg en overlijdens te verminderen.

Per land is de strategie verschillend, ondanks de aanbeveling van de WHO om het zorgpersoneel, dat een hoog risico loopt, helemaal bovenaan te plaatsen. Er was een maatschappelijk draagvlak voor in ons land. Uit de bevraging van de UAntwerpen bleek dat de Belgen verkiezen om het zorgpersoneel eerst te vaccineren, gevolgd door de woonzorgcentra. In Italië en Frankrijk kiest men resoluut voor de zorgverleners, in Duitsland staan de mensen met syndroom van Down sterk vooraan, in Nederland de ‘gezondheidsgerelateerde kwetsbare groepen op basis van persoonlijke kenmerken' en in België dus de bewoners en zorgverleners van de woonzorgcentra. Enige symboliek zal deze keuzes niet vreemd zijn op basis van vaderlandse geschiedenis en de eerste golf ziekenhuisopnames en overlijdens.

Prioritaire groepen in theorie

Het vaccin als symbool voor een maatschappij die we willen bestendigen of een nieuwe wending willen geven? Ook dat is een ethische keuze! Wat betreft de volksgezondheid ben ik een sterke pleitbezorger van vaccinatie en preventie in het algemeen. Gezondheidswinst voor zoveel mogelijk mensen over de hele wereld primeert, losgekoppeld van beursaandelen. Het vaccin toegankelijk voor iedereen. Zolang dit niet mogelijk is moet men keuzes maken.

De eerste prioritaire groep is ondertussen bijna gevaccineerd in de woonzorgcentra samen met de ‘toevalligen' die de zesde en zevende Pfizerdosis kregen. De tweede prioritaire groep bestaande uit de zorgverleners die met covid-19-patiënten werken, worden nu al tussendoor gevaccineerd maar zijn gepland wanneer de vaccinatiecentra deze week van start gaan. De derde groep omvat het ‘andere' zorgpersoneel. De 65-plussers volgen als vierde prioritaire groep. De vijfde groep is de groep risicopatiënten tussen 45 en 65 met onderliggende aandoeningen.

En in de praktijk?

Mijn beste vriend/collega bevindt zich in de eerste prioritaire groep omdat hij ook CRA is. Wouter Beke bevindt zich in de vijfde groep nu hij sinds 2 december van vorig jaar liet weten dat hij als kwetsbare 46-jarige de ziekte van Crohn heeft. De sociaal werkster waarmee ik samenwerk voor cliënten die dakloos zijn, zit in groep drie. De cliënten zelf behoren niet tot een van die groepen tenzij ze met voortschrijdend inzicht een plaats zouden krijgen, zoals in Oostenrijk. In dat land staan ze samen met asielzoekers meteen na de 70-plussers in de rij.  Mijn 64-jarige collega die vorig jaar zijn praktijk moest stoppen vanwege een hersentumor, behoort nu tot de vijfde groep. Mocht hij een jaar ouder geweest zijn, bevond hij zich in de vierde en had hij nog verder kunnen werken in de tweede groep. Hij heeft trouwens zijn kankerbehandeling moeten uitstellen in de eerste golf en wacht nu op zijn tweede operatie.

Ten slotte volgen 'personen met essentiële maatschappelijke en/of economische functies', maar het is nog niet duidelijk wie dat precies zijn. En dan volgt de ‘rest' ook wel de massa genoemd. Zij moeten voorlopig in hun kot blijven…

Solidariteit

Samen thuis, samen uit' zou een solidair ethisch principe kunnen zijn. In ons land waar alle beroepen essentieel zijn. In ons land waar iedereen evenwaardig is en de kans moet krijgen zich te ontplooien. Van student tot poetshulp, van groendienstwerker tot schouwburgdirecteur m/v/x. Voor een vaccin kan iedere gemotiveerde burger zich inschrijven bij huisarts of apotheker. Zolang er geen voldoende vaccins voorradig zijn, bepaalt het lot wanneer je opgeroepen wordt. Afhankelijk van het soort (diepvries)vaccin gebeurt dit bij/door de huisarts of in een vaccinatiecentrum. Geen onnodige strategische bepalingen van voorkeurgroepen op basis van leeftijd, ziekte of beroep, waardoor veel sneller vaccinatie mogelijk is.

Ondertussen solidair de maatregelen volgen die onderbouwd en zinvol blijven tot een voldoende vaccinatiegraad in de bevolking bereikt is. Het zou een onderbouwde visie kunnen zijn binnen de zorgethiek die ik benader.

Een bevestiging van de inspraak, emancipatie, empowerment van de burger/patiënt/zorgvolmachthebber die op basis van transparante, geduide en voortschrijdende informatie keuzes maakt.

Voor zichzelf, samen met de anderen en de maatschappij waarin men leeft en die men vorm en inhoud wil en kan geven, een democratie waardig.

Dr Marc Cosyns 16 februari 2021

MediQuality biedt haar leden de mogelijkheid hun mening te uiten over actuele en/of medische kwesties. Deze opinies weerspiegelen de persoonlijke mening van hun auteur en vallen onder diens verantwoordelijkheid.

Marc Cosyns • MediQuality

Om veiligheidsredenen is uw browser niet compatibel met onze site

We raden u aan een van de volgende browsers te gebruiken: