Nieuws  >  Terugkeer naar de normaliteit: welke lessen kunnen we trekken voor de toekomst?

Terugkeer naar de normaliteit: welke lessen kunnen we trekken voor de toekomst?

BRUSSEL 23/08 - Hoe kun je mensen overtuigen van een bepaald beleid, gestoeld op wetenschappelijke consensus? Je kan dat alleen als je helder de zaken formuleert, en duidelijk aangeeft waarover geen twijfel meer mogelijk is, en wat wel nog moet uitgeklaard worden. Er bestaat geen andere methode.

Wat me opviel in de berichtgeving van De Standaard over het coronadossier afgelopen vrijdag was het gebruik van de terminologie ‘terugkeer naar de normaliteit'.

Wat bedoelt De Standaard daar eigenlijk mee? Wat is ‘het normale' in de huidige context van een pandemie, die, als we de experts mogen geloven, stilaan op haar laatste pootjes begint te lopen?

Bedoelt ze daarmee dat we zullen terugkeren naar de situatie van voor de coronacrisis?  Of zijn we ook van plan om hieruit lessen te trekken? Willen we ook iets leren, om sneller te anticiperen op toekomstige gelijkaardige situaties?

Zal het besef doordringen dat onze westerse economische logica niet compatibel is met onaangekondigde en niet te voorspellen fenomenen? Zullen we leren begrijpen dat we ons huidig economisch model misschien op een andere leest zullen moeten schoeien, dat bijsturingen dringend aan de orde zijn, dat onze economische keten zeer broos en breekbaar is?

Zullen we leren dat onze verhouding tot de niet-mensen moet veranderen? Het plantenrijk, dierenrijk, zijn biotopen die evenzeer hun plaats hebben, naast het mensdom. Zullen die in het toekomstige ‘normaal' een andere plaats innemen in het maatschappelijk bestel? Bruno Latour, Franse filosoof, schrijft daarover in zijn bekende werk  ‘Het parlement van de dieren'.

Misschien moeten we bepaalde rechten toekennen aan niet-mensen? Rechten die op dit ogenblik in hoofdzaak het exclusief prerogatief zijn voor het mensdom. Het omgaan met het, wat ik gemakshalve het niet-mensdom noem, is aan een drastische wijziging toe. Corona toont dit ten overvloede aan. Het klimaatvraagstuk is hier een andere illustratie van.

Mensen vergeten snel, leert de ervaring

In het heetst van de strijd maken we allemaal grote plannen en verkondigen we dat dit geen tweede keer zal gebeuren. Ondertussen is het kwaad geschied. Het zou van vooruitziendheid getuigen mochten de regeringen in dit land de moed opbrengen om niet te snel over te gaan tot business as usual, maar nu reeds strategieën uitwerken, voor het geval we in de toekomst gelijkaardige crises zullen moeten bestrijden.

En dat die zullen komen, daar moet niet aan getwijfeld worden. De geschiedenis leert dat eens om de zoveel jaren een pandemie tot de mogelijkheden behoort. Misschien zullen we wel methodes kunnen ontwikkelen om met meer zekerheid een volgende virusuitbraak te voorspellen. Het adagio: ‘you always have to be prepared to the things you never expect' van Nassim Nicholas Taleb, Amerikaans filosoof, illustreert, wat mij betreft, nog het meest aan wat het ons ontbrak bij het toeslaan van het coronavirus: visie, coördinatie, strategie.

Reflectie over staatsstructuur

Onze staatsstructuur heeft het ons natuurlijk niet gemakkelijk gemaakt. Hoe belachelijk komt het niet over als er bijna 10 ministers verantwoordelijk zijn voor gezondheid in een land zo groot als een speldenkop, met amper 11 miljoen inwoners? Dat zal een eerste werkpunt zijn. Blijven we de gezondheidszorg federaal aansturen, of hevelen we alles over naar de deelstaten? Behouden we onze federale Sociale Zekerheid, of niet? Geven we preventie eindelijk de middelen die haar toekomt? Of blijven we aanmodderen, en deze tak van de geneeskunde stiefmoederlijk behandelen? En zo zijn er nog tal van hete hangijzers die dringend een antwoord behoeven.

Wat met de rol van de experts?

En dan denken we in eerste instantie aan de virologen die tot op vandaag de overheid blijven adviseren in de aanpak van de pandemie. Hebben zij goed gefunctioneerd? Hebben zij hun rol waargemaakt? Of zijn ze te ver gegaan op sommige vlakken? De kritiek dat ze te veel in de media zijn geweest tot nog toe, kan makkelijk gepareerd worden. Als de televisie hen vraagt, en de politiek verzaakt aan de plicht om de burger te informeren over de genomen beslissingen, dan hoeft het niet te verbazen dat de experts meer in het centrum van de aandacht komen.

Ik meen te mogen stellen dat ze meer dan hun taak hebben waargemaakt. De politiek is de wetenschap niet altijd gevolgd. Wat logisch is. De wetenschap formuleert aanbevelingen, de politiek moet die adviezen vertalen naar haalbaarheid in de maatschappelijke context. Politiekers moeten verantwoording afleggen, zij moeten de genomen beslissingen motiveren. Wetenschappers kunnen naar hartenlust hun ideeën en bevindingen voorleggen, zonder daarvoor teruggefloten te worden door de publieke opinie.

Kop van jut

Maar toch kunnen wetenschappers ook kop van jut worden. Ieder zijn waarheid, leek op een bepaald ogenblik zelfs de bovenhand te halen. Nog altijd is dit trouwens een problematische kwestie. Als duizenden wetenschappers een consensus bekomen over een bepaald topic, en deze wordt in één pennentrek van tafel geveegd door jan met de pet, dan stelt zich een serieus probleem.

Hoe kun je mensen overtuigen van een bepaald beleid, gestoeld op wetenschappelijke consensus? Je kan dat alleen als je helder de zaken formuleert, en duidelijk aangeeft waarover geen twijfel meer mogelijk is, en wat wel nog moet uitgeklaard worden. Er bestaat geen andere methode.

Als iedereen zijn waarheid als DE waarheid aanziet, dan komen we in de problemen. Dan wordt het moeilijk om eensgezinde visies te ontwikkelen over bijvoorbeeld het klimaat, migratie, de economische situatie, of de rol van grootmachten in de wereld, of, om het bij corona te houden, de zinvolheid van vaccinatie (Dr Van den Abeele).

De voorbije eeuwen was religie de Heilige Graal, waarvan alles werd verwacht. De wetenschap heeft sedert enige tijd die plaats ingenomen, en met wisselend succes.

Nu komen we in een stadium waarin de rol van wetenschap op losse schroeven komt te staan. Dit heeft alles te maken met het concept ‘waarheidsvinding'. We hebben dit duidelijk gezien in de covidcrisis, maar ook in het klimaatdossier zagen en zien we dit ten overvloede.

Wetenschap heeft, in weerwil van veel sceptici, ons heel wat kennis aangereikt in de strijd tegen Covid-19. Met vallen en opstaan weliswaar, maar toch altijd met de betrachting zoveel mogelijk menselijk leed te vermijden. Dat op zich is al een grote verdienste.

Dr. Wouter Van den Abeele

Huisarts

Zelzate

Dr. Wouter Van den Abeele • MediQuality

Om veiligheidsredenen is uw browser niet compatibel met onze site

We raden u aan een van de volgende browsers te gebruiken: